सुर्खेत । सुर्खेतको वीरेन्द्रनगर नगरपालिका—११, मा पर्ने झूप्रा खोलामा वादी समुदाय बस्छ । भेरी नदी किनार नजिक रहेको उक्त बस्ती ४० को दशकमा बस्न थालेको हो ।
त्यो बेला बालुवा चाल्दै र गिट्टी कुट्दै जीविकोपार्जन गर्ने उद्देश्यसहित झुप्रा खोला किनारमा आएर वादी समुदायका व्यक्तिहरू आएर बस्न थालेका थिए । उतिबेला बालुवा निकाल्न डोजर प्रयोग हुँदैनथ्यो ।
पछि बिस्तारै झुप्रा खोला किनारमा वादी बस्ती नै बन्यो, तर डोजर र मेसिनरी प्रयोग भएसँगै उनीहरूको काम खोसियो । अहिले पनि छाक टार्न धौधौ पर्छ झुप्रावासीलाई । हरेक चुनावमा भोटबैंकका रूपमा प्रयोग हुने यो समुदाय सधैँ राज्य र राजनीतिक दलको उपेक्षामा छ ।
यही बस्तीमा ०५२ सालमा जन्मिएकी हुन् सीता वादी । गोपाल वादी र पार्वती वादीको छोरीका रूपमा जन्मिएकी सीताको बाल्यकाल कठोर सङ्घर्षमा बित्यो ।
स्कुल जान छाडेर छाक टार्न परिवारसँगै बालुवा चाल्ने र गिट्टी कुट्ने काम गर्थिन् उनी । निकै सङ्घर्षका साथ जेनतेन ९ कक्षासम्म सुर्खेतमा पढिन् । उनले जनसेवा मावि घुस्रामा ४ देखि ९ कक्षासम्म पढेकी थिइन् ।
१२ वर्षको हुँदा एक संस्थाको सहयोगमा काठमाडौँको एक होस्टेलमा बसेर उनले अध्ययन गर्न पाइन् । सोही संस्थाकै सहयोगमा उनले सामाजिक विषयमा स्नातक र राजनीतिकशास्त्रमा स्नातकोत्तर गरेकी छन् ।
उनको परिवार अझै झुप्रा खोलामै बस्छ । बालुवा उत्खनन गरेर जीविकोपार्जन गर्दै आएको उनको परिवार । यही कठोर सङ्घर्षबाट उदाएकी सीता पढाइसँगै आफूजस्तै पछाडि परेका समुदायका महिला, बालबालिकाका क्षेत्रमा विगत एक दशकदेखि सक्रिय थिइन् ।
काठमाडौँको बुढानीलकण्ठ—८ निवासी सुरेश पुर्कटीसँग दुई वर्षअघि बिहे गरेकी उनी राष्ट्रिय दलित आयोगका सदस्य सुन्दर पुर्कटीकी बुहारी हुन् । दलित समुदायभित्रकै सार्की समुदायको पुर्कटीसँग मागी बिहे गरेकी हुन् उनले ।
दलित समुदायभित्रै हुने जातीय विभेदको अन्त्य गर्ने उद्देश्यसहित मागी बिहे गरेर काठमाडौँ गएकी सीता दुर्गम क्षेत्रका विपन्न समुदायका बालबालिकालाई शिक्षा तथा महिलालाई व्यावसायिक तालिम दिन्छिन् ।
काठमाडौँमा हस्तकलाका सामग्री उत्पादन तथा बिक्री वितरण गर्ने व्यवसाय छ उनको । उनले एक दशकदेखि आफ्नो समुदायको पक्षमा रहेर काम गरेकी न् ।
‘सुन्दर सहज नेपाल नामक’ संस्थामार्फत बाल संरक्षण, शिक्षा र महिला आर्थिक सशक्तीकरणका क्षेत्रमा काम गरेको अनुभव उनीसँग छ । उनी लगायत केही व्यक्तिहरूको अगुवाइमा ‘वादी सस्टेन कम्पनी’ स्थापना गरेर आर्थिक रूपमा पछि पारिएका समुदायका लागि दीगो जीविकोपार्जनको क्षेत्रमा काम गरिएको थियो । उनको यही अनुभवका कारण रास्वपाले उनलाई महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालयको जिम्मेवारी दिएको हो ।
